EN ISO 20345 — klasy obuwia BHP (S1, S2, S3, S4, S5) wyjaśnione

Wybór obuwia BHP zaczyna się od czterech znaków na metce — S1, S2, S3 albo S5. Każda z tych klas to ścisły zestaw funkcji ochronnych zdefiniowany w normie EN ISO 20345 — od podnoska wytrzymującego uderzenie 200 dżuli, przez wodoszczelność cholewki, po antyprzebicie podeszwy. Wybór niewłaściwej klasy oznacza albo płacenie za ochronę, której nie potrzebujesz, albo — gorzej — wystawienie pracownika na ryzyko, którego buty nie pokrywają.

W tym przewodniku tłumaczymy, czym faktycznie różnią się poszczególne klasy, jak czytać oznaczenia typu „S3 SRC HRO WR”, co zmieniła nowelizacja normy z 2022 r. i jak dopasować klasę do realnego stanowiska pracy — od magazynu po lasy państwowe.

Czym jest norma EN ISO 20345 i czego dotyczy

EN ISO 20345 to europejska norma określająca wymagania dla obuwia bezpiecznego — czyli takiego, które chroni stopy przed uderzeniem i zmiażdżeniem przez wyposażenie w podnosek wytrzymujący energię uderzenia minimum 200 J i obciążenie statyczne 15 kN. Aktualna wersja to EN ISO 20345:2022, która zastąpiła EN ISO 20345:2011 — w 2026 r. wszystkie nowo certyfikowane modele muszą być zgodne z wydaniem z 2022 r.

Warto rozróżnić trzy „kuzynki”:

W polskich sklepach BHP zdecydowana większość asortymentu to EN ISO 20345 z podnoskiem 200 J — to standard dla budownictwa, produkcji, magazynowania i większości zakładów przemysłowych. Obuwie zawodowe (EN ISO 20347) trafia głównie do gastronomii i służby zdrowia, gdzie ryzyko spadającego ciężaru jest minimalne, a kluczowa jest antypoślizgowość i bezpieczeństwo żywności.

Wymagania bazowe — co musi spełniać każde obuwie SB

Każdy but oznaczony EN ISO 20345 musi spełniać tzw. wymagania bazowe (SB — Safety Basic):

• Podnosek 200 J (uderzenie) + 15 kN (zmiażdżenie statyczne) — niezależnie od materiału (stal, aluminium, kompozyt)
• Antypoślizgowość SR — testowana na płytce ceramicznej z roztworem detergentu i na stali z gliceryną (po 2022 r. obie kombinacje testów są standardem; oznaczenia SRA/SRB/SRC z poprzedniej wersji normy nadal funkcjonują w starszych modelach)
• Materiał cholewki — skóra naturalna lub syntetyk spełniający parametry trwałości
• Piktogramy + oznaczenia na metce oraz języku — kategoria, normy, producent, data produkcji

Same SB to absolutne minimum — w praktyce niewiele modeli zatrzymuje się na tym poziomie, bo brakuje im funkcji codziennego użytkowania, które klienci traktują jako oczywiste (antystatyka, amortyzacja pięty).

Klasy S1, S1P, S2, S3, S4, S5 — pełna tabela porównawcza

Tabela poniżej pokazuje, co każda klasa dodaje ponad bazowe SB. Symbole oznaczają:

• A — Antistatic — rezystancja podeszwy 100 kΩ–1000 MΩ (rozprasza ładunki bez ryzyka porażenia)
• E — Energy absorption (heel) — amortyzacja pięty (test 20 J)
• FO — Fuel oil resistance — odporność podeszwy na oleje opałowe
• WPA / WRU — Water Penetration Absorption / Water Resistant Upper — wodoszczelność cholewki (WPA to nowa nomenklatura od 2022 r., zastępuje WRU)
• WR — Water Resistant — wodoszczelność całego buta (cholewka + szwy + podeszwa)
• P / PL / PS — Puncture resistance — antyprzebiciowość podeszwy. PL = metalowa wkładka stalowa, PS = nie-metalowa (tkanina kompozytowa, lżejsza, większa powierzchnia ochrony). Stare P = PL.
• CI / HI / HRO — izolacja zimna / izolacja ciepła / odporność podeszwy na 300 °C przez 60 s

S1 — magazyn suchy, lekka praca

Najprostszy „pełny” model. Antystatyka, amortyzacja pięty, odporna na olej podeszwa. Brak ochrony przed wilgocią — cholewka chłonie wodę. Typowy wybór dla pracowników magazynów, hal montażowych, lekkich produkcji wewnątrz pomieszczeń. Często są to półbuty — popularne wśród operatorów wózków widłowych i kompletatorów.

S1P — magazyn z ryzykiem ostrych przedmiotów

S1 + antyprzebicie podeszwy. Stosuj wszędzie tam, gdzie po podłodze leżą gwoździe, druty, odpryski metalu lub szkła — typowo place rozładunkowe, hale recyklingu, fabryki obróbki blach. W 2022 r. norma rozdzieliła antyprzebicie na S1PL (klasyczna stalowa wkładka) i S1PS (nie-metalowa, tkaninowa — lżejsza, większa pokryta powierzchnia, bez „dziury” pod sznurówkami).

S2 — środowiska wilgotne, ale bez ostrych obiektów

S1 + wodoszczelna cholewka (WPA). To minimum dla przemysłu spożywczego, mleczarstwa, gastronomii produkcyjnej, mycia wysokociśnieniowego. Buty wytrzymują chodzenie w kałużach do około 60 minut bez przemoczenia cholewki, ale szwy i język nie są w pełni szczelne — to nie kalosz.

S3 — uniwersalny wybór dla budownictwa

Najczęściej kupowana klasa w Polsce. Łączy wodoszczelność cholewki (WPA), antyprzebicie podeszwy (P) i obowiązkową bieżnik na podeszwie (cleated outsole). Po 2022 r. dostępne są warianty S3L (stalowa wkładka, klasyczna) i S3S (tkaninowa). Standard na placach budów, w drogownictwie, instalatorstwie. Producenci często dodają dalsze litery — typowy zapis pełnej specyfikacji to np. „S3 SRC HRO WR”.

S4 — kalosze polimerowe bez antyprzebicia

Buty „odlewane” — cała konstrukcja z gumy lub polimeru (PVC, poliuretan), całkowicie wodoszczelne (WR). Brak antyprzebicia podeszwy, więc nie nadają się tam, gdzie ryzyko stąpnięcia na ostry obiekt jest wysokie. Stosowane głównie w mokrych zakładach produkcyjnych (przetwórstwo ryb, mleczarnie), gdzie podłoga jest sprzątana wysokim ciśnieniem, ale teren jest czysty.

S5 — kalosze z antyprzebiciem

S4 + antyprzebicie. To klasa „uniwersalnego kalosza BHP” — używana w budownictwie (chodzenie po betonie z gwoździami), rolnictwie, leśnictwie, kanalizacji, ratownictwie. Większość gumowych kaloszy roboczych w cenie 80–250 zł to właśnie S5 z dodatkową odpornością na zimno (CI) lub na ciepło (HI), gdy stosowane w specyficznych warunkach.

S6, S7 — nowości z 2022 r.

S6 i S7 to klasy łączące wodoszczelność WR z konstrukcją tekstylną cholewki — wymagają membrany typu Gore-Tex lub odpowiednika. S7 dodaje antyprzebicie. Stosowane w obuwiu trekkingowym BHP dla leśników, służb komunalnych, ekip terenowych — gdzie chce się szczelności bez wagi i sztywności S5.

Jak dobrać klasę do branży

Przybliżona „mapa” decyzji, jaką klasę wybrać dla konkretnej pracy. Pierwsze pytanie to zawsze: czy potrzebuję wodoszczelnej cholewki i czy potrzebuję antyprzebicia. Reszta wynika z tabeli.

Pamiętaj: dielektryczność (ochrona przed porażeniem prądem) to NIE jest funkcja EN ISO 20345 — wymaga osobnej certyfikacji EN 50321 (rękawice/obuwie elektroizolacyjne). Antystatyka „A” rozprasza ładunki, ale nie izoluje od źródła pod napięciem.

Częste błędy przy doborze

1. Mylenie S1 z S1P. Klient kupuje „lekkie półbuty S1″ na halę, gdzie po podłodze walają się ostre wióry. S1 nie ma antyprzebicia — pierwszy gwóźdź pod stopą kończy się wizytą u lekarza. Zawsze S1P tam, gdzie ryzyko przebicia istnieje.

2. Zakładanie, że S3 = wodoodporność całkowita. S3 ma wodoszczelną cholewkę (WPA) — to znaczy, że materiał cholewki nie chłonie wody w teście statycznym. Ale szwy, język i miejsce sznurowania nie są w pełni szczelne — po godzinie brodzenia w błocie woda i tak wejdzie do środka. Pełna wodoszczelność to dopiero WR (S4, S5, S6, S7) lub membrana wewnętrzna.

3. Ignorowanie antypoślizgowości. Po 2022 r. „SR” jest minimum, ale stare modele mogą mieć tylko SRA (ceramika) bez SRB (stal/gliceryna). Stosujesz w gastronomii? Potrzebujesz pełnego pakietu testów — sprawdź dwie litery na metce lub upewnij się, że model jest z 2022+.

4. Noszenie jednego buta przez dwa sezony. Bezpieczne obuwie ma cykl życia 9–18 miesięcy dla pracownika produkcyjnego zmianowego. Po tym czasie podnosek może być zdeformowany, antypoślizgowość bieżnika spada o 40–60 %, a membrana wodoodporna traci szczelność. Wymiana co rok przy intensywnym użyciu to nie luksus, to standard zgodności z PPE Regulation 2016/425.

5. Kupowanie „o numer większego” lub „o numer mniejszego”. Polski rozmiar 43 to długość wewnętrzna ~27,5 cm. Stopa „pływająca” w bucie BHP traci ochronę pięty (test E), bo amortyzacja jest projektowana pod konkretny rozmiar. Stopa za ciasna powoduje odparzenia po 2–3 godzinach. Mierz stopę wieczorem (jest większa), zostaw 8–12 mm luzu przed paluchem.

Najczęściej zadawane pytania o klasy obuwia BHP

Czy S3 jest naprawdę wodoodporne?

Nie w pełni. S3 ma wodoszczelną cholewkę (WPA — Water Penetration Absorption), co oznacza odporność materiału cholewki na statyczne nasiąkanie w teście laboratoryjnym (zwykle 60–80 minut bez przepuszczenia wody). Ale szwy, sznurowanie i język nie są w pełni szczelne — w terenie po długim brodzeniu woda i tak wejdzie do środka. Pełna wodoodporność to klasa WR (cały but) — występuje w S4, S5, S6 i S7.

Czym różni się PL od PS w antyprzebiciu?

PL (Puncture resistance — Level) to klasyczna stalowa wkładka w podeszwie. Większa wytrzymałość punktowa, ale ma „dziurę” pod podbiciem, gdzie sznurówki — to obszar nie objęty ochroną. PS (Puncture resistance — Soft) to tkanina kompozytowa (zwykle aramid/Kevlar) — pokrywa większą powierzchnię (cała stopa, włącznie z podbiciem), jest lżejsza o około 30 % i nie przewodzi temperatury. Wada PS — niższa wytrzymałość punktowa na bardzo cienkie obiekty (igły, druciki). Norma EN ISO 20345:2022 wprowadziła to rozróżnienie, żeby kupujący mógł świadomie wybrać między klasycznym a nowoczesnym rozwiązaniem.

Jak długo nosić jedno obuwie BHP zanim wymienić?

Średnio 9–18 miesięcy przy pełnoetatowym użyciu zmianowym (1500–2500 godzin pracy). Sygnały do wymiany: starty bieżnik (utrata antypoślizgowości), pękający szew, widoczne deformacje cholewki, przesiąkanie. Bez względu na stan wzrokowy: po 24 miesiącach noszenia zawsze wymień — podnosek polimerowy traci sztywność, podeszwa antypoślizgowa twardnieje i rysuje się gładko. Dla pracowników biurowych z okazjonalnym wejściem na halę (kilka godzin tygodniowo) cykl wymiany może wynosić 4–5 lat.

Czy obuwie BHP musi mieć oznaczenie CE?

Tak — bezwzględnie. Każde obuwie sprzedawane jako EN ISO 20345 to Środek Ochrony Indywidualnej kategorii II lub III (PPE Regulation 2016/425). Musi mieć:

• oznaczenie CE + numer jednostki notyfikowanej (np. CE 0123)
• piktogram normy (np. „EN ISO 20345:2022 S3 SRC”)
• Deklarację zgodności UE dostarczoną przez producenta
• Instrukcję użytkowania w języku polskim (PL)

Brak któregokolwiek elementu = obuwie nie spełnia wymogów prawnych, jego użycie na stanowisku pracy jest sprzeczne z RMPiPS i grozi karami inspekcji pracy. Dlatego kupuj zawsze u zweryfikowanych dystrybutorów — w naszym katalogu obuwia wszystkie modele mają komplet dokumentacji.

Jak czytać pełny zapis specyfikacji, np. „S3 SRC HRO WR M”?

Każda dodatkowa litera/skrót po klasie podstawowej to dodatkowa opcja ponad wymagania klasy. Przykładowy zapis „S3 SRC HRO WR M”:

• S3 — klasa bazowa (200 J + A + E + FO + WPA + P, cholewka nie-tekstylna)
• SRC — antypoślizgowość pełna (ceramika + stal/gliceryna) — dziś standardowo objęta przez „SR” w 2022 r.
• HRO — podeszwa odporna na 300 °C przez 60 s (przemysł asfaltowy, hutnictwo)
• WR — cały but wodoodporny (nie tylko cholewka)
• M — ochrona kości śródstopia (metatarsal protection — wzmocniony wkład nad palcami)

Dodatkowo spotykane: CI (cold insulation, zimno), HI (heat insulation, ciepło), AN (ankle protection), CR (cut resistance cholewki — np. praca z piłami łańcuchowymi), SC (scuff cap — wzmocnienie czubka).

Podsumowanie

Punkty do zapamiętania:

• EN ISO 20345 to norma obuwia bezpiecznego z podnoskiem 200 J. Wszystko, co poniżej (100 J = EN ISO 20346) lub bez podnoska (EN ISO 20347), to inne normy.
• S1 ≠ S1P. S1 nie ma antyprzebicia. Wszędzie tam, gdzie ryzyko stąpnięcia na gwóźdź — bierz S1P (lub S3 z antyprzebiciem).
• S3 jest najczęstszym wyborem. Wodoszczelna cholewka + antyprzebicie + wzmocnione bieżniki = standard budowlany.
• S4 i S5 to kalosze polimerowe. S5 ma antyprzebicie, S4 nie. Stosowane w mokrych zakładach i terenie.
• Od 2022 r. norma rozróżnia PL (metal) i PS (tkanina) w antyprzebiciu. PS = lżejsze, większa powierzchnia. PL = klasyczna stalowa wkładka.
• Antystatyka (A) ≠ dielektryczność. Praca pod napięciem wymaga osobnej certyfikacji EN 50321.

Sprawdź dostępne modele w naszych kategoriach: półbuty robocze, trzewiki, sandały robocze, kalosze BHP. Marki, które stosują pełną zgodność z 2022 r.: REIS, COFRA, UVEX. Potrzebujesz wzornika rozmiarowego dla zespołu lub doboru pod konkretną branżę — napisz do nas, pomożemy.

Szukasz konkretnych modeli? Zobacz nasz przegląd dostępnego obuwia klasy S3 z podziałem na półbuty, trzewiki i wersje ocieplane: buty robocze S3.

Kompletujesz obuwie dla kobiet w zespole? Modele damskie budowane są na węższym kopycie — zobacz nasz przegląd: buty robocze damskie (bezpieczne, zawodowe, kalosze i ocieplane).

Jeśli interesują Cię też zasady doboru rękawic ochronnych, sprawdź wcześniejszy artykuł: EN 388:2016 — co oznaczają cyfry na rękawicach roboczych.

Materiały referencyjne:

• EN ISO 20345:2022 — Personal protective equipment — Safety footwear (Polski Komitet Normalizacyjny, PN-EN ISO 20345:2022-08)
• EN ISO 20346:2014 — Personal protective equipment — Protective footwear
• EN ISO 20347:2022 — Personal protective equipment — Occupational footwear
• EN 50321-1:2018 — Live working — Footwear for electrical protection
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 o środkach ochrony indywidualnej
• Rozporządzenie MPiPS z 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów BHP (Dz.U. 1997 nr 129 poz. 844 ze zm.)